ماه از کنار چندین سیاره و ستاره میگذرد؛ همچنین سیارکها، سحابیها و اجرام دیگری را در آسمان این هفته از ۲۲ تا ۲۹ خرداد تماشا کنید.
جمعه ۲۲ خرداد
ماه ساعت ۲۳:۴۰ از فاصله ۴.۵ درجه شمالی مریخ عبور میکند. میتوانید این زوج را در آسمان صبح شنبه ۲۳ خرداد پیش از سپیدهدم ببینید، زمانی که حدود ۶ درجه بالای افق شرقی و یک ساعت پیش از طلوع خورشید قرار دارند و ماه در سمت چپ کمی دورتر از مریخ دیده میشود.
صورت فلکی روباهک (Vulpecula) تا اواخر شب به ارتفاع ۳۰ درجه بالای افق شرقی میرسد. این الگوی ستارهای میزبان سحابی دمبل معروف (M27) است، یک سحابی سیارهنما که توسط یک ستاره خورشیدمانند در حال مرگ ایجاد شده است. دمبل از قدر ۷.۴ میدرخشد و حدود ۳.۲ درجه شمال گاما-سهم (Sagittae) از قدر ۳.۵ قرار دارد.
دمبل ابعادی حدود ۸ در ۵.۷ دقیقه قوسی دارد، یعنی کمی بیشتر از پهنای آن طول دارد. به قول معروف، برای رصدگران بصری به نظر میرسد دو لوب مانند دمبل یا ساعت شنی دارد که توسط مرکزی باریک به هم متصل شدهاند. در تصاویر عمیق، جزئیات بیشتری دیده میشود و سحابی کرویتر به نظر میرسد، اگرچه همچنان شکل دو لوبیِ تقریبی دارد.
علاوه بر گازهای درخشان که رصدگران را شگفتزده میکند، ستاره مرکزی که سحابی را ایجاد کرده نسبتاً روشن است (قدر ۱۳.۵). این ستاره اکنون کوتولهای سفید است، هسته آرامشونده ستاره اولیه. اگر تلسکوپ بزرگتری دارید، ببینید میتوانید آن را پیدا کنید.
شنبه ۲۳ خرداد
ماه ساعت ۲۳:۰۷ از فاصله ۴.۴ درجه شمالی اورانوس عبور میکند. این سیاره کمنور و دور که کمی بیش از یک ساعت پیش از خورشید طلوع میکند، تازه در آسمان صبح قابل مشاهده شده اما هنوز رصدش بسیار دشوار است. چند هفته دیگر که شرایط بهتر شود به سراغ آن میرویم.
در عوض، تلسکوپ خود را به سمت جنوب حوت (Pisces) بگردید، جایی که زحل از هر جرمی در این بخش از آسمان پرنورتر است. اینجا جایی است که دنبالهدار ۲۲۰P/McNaught به تازگی فوران کرده و در یک روز از قدر ۱۸ به نزدیک قدر ۸ رسید! اکنون به آرامی کمنور میشود، اما همچنان روشنتر از قبل از جهش است و اخیراً قدر ۱۲ ثبت شده است.
امروز صبح، دنبالهدار مکنات را در فاصله ۴.۷ درجه غرب زحل پیدا میکنید. از نزدیکی آن به سیاره روشن برای یافتنش استفاده کنید. حدود دو ساعت پیش از سپیدهدم، زمانی که دنبالهدار نزدیک به ۲۰ درجه در شرق ارتفاع دارد، جستجو کنید. منطقه با روشن شدن آسمان بالاتر میآید.
دنبالهدار مکنات که دوره مداری حدود ۵/۵ سال دارد، رسماً فردا (۱۴ خرداد) به حضیض (نزدیکترین نقطه به خورشید در مدارش) میرسد. انتظار میرود به محو شدن ادامه دهد، اما همیشه احتمال فوران غافلگیرکننده دیگری وجود دارد؛ پس با ما همراه باشید! و حتی با محو شدن این دنبالهدار، دنبالهدار دیگری (۱۰P/Tempel) برای حضیض اواخر تابستان به سمت داخل میآید و شرایط رصدی آن رو به بهبود است.
یکشنبه ۲۴ خرداد
سیارک ۱۴ ایرنه (Irene) فردا صبح ساعت ۶ بامداد به مقابله میرسد، بنابراین اکنون زمان عالی برای دیدن آن است. ایرنه با قدر میانی ۹.۵، یک ساعت پیش از نیمهشب ۲۰ درجه در جنوب ارتفاع دارد و حدود ساعت ۱ بامداد به بیشترین ارتفاع میرسد. در صورت فلکی مارافسای و نزدیک صفحه کهکشان ما قرار دارد، جایی که خوشههای غنی و سحابیهای متعددی نیز مییابید. حدود ۳.۶ درجه شمال شرقی تتا-مارافسای با قدر ۳ قرار دارد. اگر بتوانید قلب العقرب نارنجی-قرمز درخشان را پیدا کنید، به ناحیه سمت چپ این ستاره شاخص نگاه کنید.
نزدیک به موقعیت ایرنه، خوشه کروی فشرده NGC 6401 قرار دارد که با قدری تقریباً برابر با این سیارک میدرخشد. این خوشه را فقط ۱.۶ درجه جنوب شرقی ایرنه، یا ۳.۹ درجه شرق-شمال شرقی تتا مارافسای مییابید. حتی اگر در تشخیص ایرنه در میان ستارگان شلوغ پسزمینه مشکل دارید، باید بتوانید خوشه کروی را خیلی راحتتر پیدا کنید.
دوشنبه ۱۵ خرداد
ماه ساعت ۳:۴۹ به حضیض (نزدیکترین نقطه به زمین در مدارش) میرسد. در آن زمان فاصله آن ۳۵۷۳۹۸ کیلومتر خواهد بود.
سپس ماه نو (محاق) ساعت ۶:۲۵ رخ میدهد.
سیارک ۱۴ ایرنه رسماً ساعت ۱۸ به مقابله میرسد.
امروز، عطارد ساعت ۲۳:۲۰ به بیشترین کشیدگی شرقی میرسد و در فاصله ۲۵ درجهای خورشید قرار میگیرد. کوچکترین سیاره منظومه شمسی را در آسمان عصر مییابید که اکنون با قدر ۰.۵ میدرخشد.
نیم ساعت پس از غروب خورشید، هلال باریک ماه (فقط ۰.۷٪ روشن) در حال غروب است و فقط ۲ درجه بالای افق غربی قرار دارد. عطارد در سمت چپ و بالای ماه ظاهر میشود و در وسط جوزا جای گرفته است. در سمت چپ و بالای عطارد، مشتری پرنورتر و سپس زهره به ترتیب با قدرهای ۱.۸- و ۴.۰- میدرخشند.
پس از غروب ماه، عطارد اولین سیارهای است که ناپدید میشود و کمی پس از ساعت ۹ شب به وقت محلی به زیر افق میرود. مشتری و زهره حداقل نیم ساعت بیشتر قابل مشاهده هستند و زهره بیشتر از همه در آسمان میماند و حدود ساعت ۱۰ شب به وقت محلی غروب میکند.
با تلسکوپ، قرص عطارد حدود ۳۸٪ روشن و به اندازه ۸ ثانیه قوسی دیده میشود. این را با زهره مقایسه کنید که ۷۵٪ روشن و ۱۴ ثانیه قوسی است. مشتری هر دو را تحتالشعاع قرار میدهد؛ قرص کاملاً روشن آن ۳۲ ثانیه قوسی قطر دارد. ممکن است چهار قمر گالیلهای مشتری را ببینید.
سهشنبه ۲۶ خرداد
ماه ساعت ۲۱:۱۲ از فاصله ۳ درجه شمالی عطارد عبور میکند. امشب پس از غروب خورشید دوباره به سمت غرب نگاه کنید، ماه اکنون بالای عطارد نشسته و با عطارد و مشتری مثلثی را تشکیل میدهد.
نیم ساعت پس از غروب، این سهتایی بیش از ۱۰ درجه ارتفاع دارند؛ یک ساعت پس از غروب، هنوز ۸ درجه بالای افق هستند. ماه هلالی کمی پهنتر است، با ۴٪ روشنایی که از شرق به غرب روی سطح آن گسترش مییابد. درست شمال ماه، یعنی سمت راست و بالای آن، ستاره درخشان پولوکس در جوزا قرار دارد؛ سمت راست پولوکس، کاستور کمی کمنورتر است. با تاریک شدن آسمان، این ستارهها باید جزو اولینهایی باشند که از گرگ و میش بیرون میزنند. این جمع گروهی زیباست که باید بتوانید با دوربین گوشی خود ثبت کنید.
رویت هلال محرم ۱۴۴۸ نیز غروب سهشنبه انجام خواهد شد.
علاوه بر این، زهره هنوز در سمت چپ و بالای مشتری قرار دارد و در صورت فلکی سرطان میدرخشد. توجه کنید که ماه چقدر از زهره دور به نظر میرسد – تا فردا بعدازظهر، ماه به زهره میرسد و در اختفای روزانه از مقابل زهره عبور میکند (قابل مشاهده از آمریکای شمالی).
چهارشنبه ۲۷ خرداد
ماه که در امتداد دائرهالبروج به سمت شرق حرکت میکند، ساعت ۲۱:۱۸ از فاصله ۵ درجه شرقی مشتری در جوزا عبور میکند. همزمان ماه در جنوب غربی زهره است که هر دو در سزطان بوده و ۱.۵ درجه از یکدیگر فاصله دارند.
اما برخی از رصدگران ماه را در جنوب زهره نخواهند دید، بلکه آن را از مقابل زهره عبور میبینند (اختفا). اگرچه این رویداد در سراسر آمریکای شمالی قابل مشاهده است، اما رصد در روز نیازمند احتیاط و دقت فوقالعاده است، زیرا نشانهگیری هر ابزار نوری به سمت خورشید حتی برای یک لحظه میتواند آسیب دائمی به چشم وارد کند.
همراه این مینی رژه سیارات و ماه (عطارد، مشتری، ماه و زهده)، خوشه کندوی عسل درکز سرطان نیز قرار دارد و فاصله این خوشه از ماه ۴ درجه است.
امشب همه میتوانند از همجواری زیبای ماه و سیارات و ستارگان در آسمان لذت ببرند، حتی اگر رصد اختفا ممکن نباشد.
پنجشنبه ۱۸ خرداد
زحل در آسمان صبح زود حکمرانی میکند و با قدر اول در حوت کمنور میدرخشد. یکی از قمرهای متعدد این سیاره حلقهدار، دیون (Dione)، امروز صبح از فاصله بسیار نزدیک جنوب زحل عبور میکند. همچنین قمر انسلادوس هم در پشت زحل مخفی میشود. اگر آسمان تاریک و تلسکوپ دارید، این دو قمر را از قدر ۱۰ و ۱۱ دنبال کنید.
دو ساعت پیش از طلوع خورشید، زحل نزدیک به ۲۰ درجه در آسمان شرق ارتفاع دارد. به عنوان درخشانترین نور در این بخش از آسمان، به راحتی پیدا میشود؛ در مرز بین جنوب حوت و قیطس (Cetus) قرار دارد. با تلسکوپ، البته منظومه حلقههای خیرهکننده زحل را میبینید و همچنین باید بزرگترین و درخشانترین قمر آن، تیتان، را درست شمال شرقی سیاره به راحتی تشخیص دهید.
انسلادوس از قدر ۱۱.۷ حدود ساعت ۰۰:۵۵ اختفا را آغاز میکند و دو ساعت بعد از پشت زحل بیرون میآید. دیون، دوباره تأکید میشود با قدر ۱۰ بسیار نزدیکتر به سیاره نسبت به تیتان است و در جنوب غربی زحل قرار دارد. با گذشت ساعات، نزدیکتر میشود و کمی پیش از ساعت ۵:۵۴ از فاصله بسیار نزدیک جنوب زحل عبور میکند. هرچه غربتر باشید بهتر است، زیرا آسمان دیرتر روشن میشود. ببینید آیا میتوانید دیون را تقریباً یک ثانیه قوسی بالای قطب جنوب سیاره، با وجود گرگ و میش، تشخیص دهید؛ همچنین اگر تجهیزات دارید میتوانید عکس بگیرید، زیرا ممکن است عکس موقعیت دیون را نشان دهد حتی اگر چشم شما نتواند آن را پیدا کند.
جمعه ۱۹ خرداد
اکنون نوبت زهره است که به خوشه کندوی عسل (M44) نزدیک شود؛ خوشهای که در مرکز سرطان میدرخشد. امشب پس از غروب خورشید، زهره درست در لبه این خوشه باز قرار دارد. خوشه پس از تاریکی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است و با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کمبزرگنمایی فوقالعاده به نظر میرسد.
خوشه کندوی عسل در گستره نزدیک به ۱۰۰ دقیقه قوسی آسمان پراکنده شده و ستارگانش از قدر ترکیبی ۳.۷ میدرخشند. زهره طبیعتاً بسیار روشنتر است، نقطهای نورانی درخشان با قدر ۴.۰- درست در سمت راست خوشه در آسمان.
ماه در این میان به اسد رفته است، که بلافاصله در شرق خرچنگ بر روی دائرهالبروج قرار دارد. امشب ماه را در پایین و سمت چپ صورتواره داسمانند خواهید دید. درخشانترین ستاره این صورتواره – که ته دسته داس را نشان میدهد – قلبالاسد با قدر ۱.۴ است، درخشانترین ستاره اسد.
با تاریک شدن هوا، داس به آرامی نمایان میشود. امشب ساعت ۲۰:۳۷ ماه تنها ۱.۴ درجه از قلب الاسد فاصله دارد.
