تابستان نجومی آغاز میشود؛ عطارد، زهره و مشتری پس از غروب خورشید چشمگیر هستند و گنجینههای اعماق آسمان در این هفته میدرخشند.
شنبه ۳۰ خرداد
بلندترین نقطه در جنوب حدود ساعت ۱۰:۳۰ شب به وقت محلی، صورت فلکی میزان (Libra) است که درخشانترین ستاره آن بتا β-میزان (با نام زبنالشمالی) است. تقریباً ۱۲ درجه پایینتر (جنوب) از این ستاره در آن زمان، درخشانترین جرم اعماق آسمان این صورت فلکی قرار دارد: خوشه کروی NGC 5897. اگر نشانه نزدیکتری میخواهید، حدود ۵ درجه شمال شرقی سیگما σ-میزان با قدر ۳ حرکت کنید.
NGC 5897 با قدر میانی ۸، هدفی فوقالعاده برای هر تلسکوپی، از جمله ابزارهای کوچکتر، است. همچنین هدفی محبوب برای عکاسی نجومی است. NGC 5897 نسبتاً بزرگ است (حدود ۱۲ دقیقه قوسی) و مرکزی با تراکم کم دارد. این خوشه حدود ۲۴,۰۰۰ سال نوری فاصله دارد و گاهی به دلیل شباهت به M5 درخشانتر در صورت فلکی مار، «خوشه کروی شبح» (Ghost Globular) نامیده میشود.
یکشنبه ۳۱ خرداد – انقلاب تابستانی
انقلاب تابستانی ساعت ۱۰:۱۹ رخ میدهد. این زمانی است که خورشید به شمالیترین نقطه خود در آسمان نیمکره شمالی میرسد، به این معنی که خورشید در این تاریخ طولانیترین مسیر خود را در آسمان این نیمکره طی میکند و بیشترین ساعات روشنایی روز را فراهم میکند. امروز همچنین آغاز تابستان در نیمکره شمالی است.
اگر حدود یک ساعت پس از غروب خورشید به سمت غرب نگاه کنید، ردیفی طولانی از اجرام نورانی درخشان در آسمان خواهید دید که با عطارد در جوزا شروع میشود (فقط ۴ درجه ارتفاع). به سمت چپ و بالا به ترتیب مشتری، زهره، قلبالاسد، ماه و سماک اعزل قرار دارند. خطی که این اجرام ترسیم میکنند، دائرهالبروج است، یعنی صفحه منظومه شمسی که تمام سیارههای اصلی در آن مدار میزنند. دائرهالبروج توسط زاویه محور زمین تعریف میشود، به طوری که مدار زمین ۰ درجه نسبت به این خط فرضی انحراف دارد. تمام سیارهها نزدیک به این صفحه قرار دارند و حتی مدار ماه نیز در امتداد آن قرار میگیرد. بسیاری از ستارگان درخشان نیز به طور تصادفی نزدیک دائرهالبروج قرار دارند و قلبالاسد و سماک اعزل دو نمونه از این ستارگان هستند. به همین دلیل است که ماه به طور منظم از نزدیکی – یا گاهی از مقابل – آنها عبور میکند.
دوشنبه ۱ تیر
اگر تا پس از نیمهشب بیدار بمانید، فرصت خواهید داشت یکی از اجرام محبوب تابستانی را بررسی کنید: NGC 7000، سحابی آمریکای شمالی در صورت فلکی دجاجه. این سحابی نشری بزرگ که تا ساعت ۲ بامداد به وقت محلی به ارتفاع نزدیک ۷۰ درجه در شرق میرسد، فقط ۳.۲ درجه شرق ردف – دم قو – قرار دارد.
ماه ساعت ۱:۲۶ در تربیع اول قرار میگیرد. قمر ما که حدود ساعت ۱ بعدازظهر به وقت محلی طلوع میکند، اکنون در سنبله (Virgo) قرار دارد.
عطارد ساعت ۲۳:۰۶ از فاصله ۷ درجه دقیقاً جنوب پولوکس در جوزا عبور میکند. ساعتی قبل در عصر همین روز، عطارد، مشتری و پولوکس مثلثی باریک و بلند را تشکیل میدهند که دو سیاره قاعده و ستاره رأس آن را تشکیل میدهند و برای مدت کوتاهی پس از غروب خورشید در آسمان غربی قابل مشاهده است.
سحابی آمریکای شمالی با وسعت ۲ در ۱.۶۷ درجه، نام خود را از شکل مشخصش گرفته است که بسیار شبیه به قاره آمریکای شمالی است. یک چشمی میدانگسترده روی تلسکوپ خود بگذارید تا احتمالاً کل میدان دید را پر کند. آلن گلدشتاین، از همکاران مجله Astronomy، افزودن فیلتر UHC را برای بهترین دید توصیه میکند. احتمالاً متوجه خواهید شد که سواحل شرقی و جنوب شرقی نسبت به ساحل غربی واضحتر هستند.
NGC 7000 درست در شمال شرقی سحابی پلیکان کوچکتر (IC 5070) قرار دارد. یک نوار باریک تاریکی با شناسه L935 این دو را از هم جدا میکند.
سهشنبه ۲ تیر
پس از اینکه آسمان کاملاً تاریک شد، به سمت جنوب شرقی نگاه کنید، جایی که صورت فلکی قدرتمند جاثی در حال حاضر بسیار بالا قرار دارد. اگرچه این صورت فلکی بیشتر به خاطر خوشه کروی M13 خود شناخته شده است، گنجینههای دیگری نیز دارد، مانند سحابی سیارهنما درخشان NGC 6210 که سحابی لاکپشت نیز نامیده میشود. این فوران گاز که نشاندهنده مرگ یک ستاره است، هدفی عالی برای تلسکوپهای کوچک است؛ با قدر ۹ و گستردگی فقط ۱۴ ثانیه قوسی. این جرم بسیار کوچک است – اما این اندازه به نفع شما کار میکند، زیرا نور سحابی را متمرکز کرده و تشخیص آن را آسانتر میکند.
برای یافتن آن، فقط کافی است ۴ درجه شمال شرقی حامل الدبوس (بتا جاثی) با قدر ۲.۸، که در غرب جاثی قرار دارد، جستجو کنید. سحابی درخشش مایل به آبی دارد و اگر تلسکوپ بزرگ و بزرگنمایی بالا داشته باشید، کمی بیضیشکل به نظر میرسد.
چهارشنبه ۳ تیر
سیارک کمربند اصلی ۲۱ لوتتیا (Lutetia) که اکنون با قدر ۱۰.۶ میدرخشد، در حال عبور از جنوب یک ستاره با قدر ۹ در صورت فلکی عقرب است. بهترین زمان برای رصد، اواخر شب در یک یا دو ساعت اطراف نیمهشب است، زمانی که این منطقه در جنوب به بالاترین ارتفاع میرسد. لوتتیا حدود ساعت ۲۳:۲۰ از فاصله کمتر از ۴ دقیقه قوسی دقیقاً جنوب این ستاره (HIP 78769) عبور میکند، سپس با گذشت زمان به آرامی به سمت جنوب غربی آن حرکت میکند.
با این حال، تشخیص حرکت سیارک در یک شب ممکن است دشوار باشد. فردا دوباره به این منطقه برگردید تا بررسی کنید؛ قطعاً متوجه حرکت لوتتیا خواهید شد، زیرا در تاریخ ۴ تیر در جنوب غربی یک ستاره دوم و کمنورتر قرار میگیرد و هر سه نقطه در یک ردیف قرار میگیرند.
در ضمن، چشم شما احتمالاً نمیتواند از توجه به امگا۱ (ω۱) و امگا۲ (ω۲) عقرب، در حدود ۰.۷ درجه جنوب شرقی، خودداری کند. این جفت ستاره با قدر ۴ که فاصله زیادی از هم دارند، در دوربین دوچشمی چشمنواز هستند. و حدود ۰.۶ درجه شمال لوتتیا، بتا عقرب با قدر ۳ قرار دارد؛ یک ستاره دوتایی که دو مؤلفه آن در هر تلسکوپی به راحتی از هم تفکیک میشوند و ۱۴ ثانیه قوسی از هم فاصله دارند.
پنجشنبه ۴ تیر
قمر دوچهره زحل، یاپتوس، اکنون در نیمهراه بین کشیدگی شرقی و غربی خود قرار دارد. این قمر که به سمت کشیدگی غربی در حرکت است و در چند هفته دیگر به آن میرسد، در آسمان صبح زود در فاصله ۱.۹ دقیقه قوسی دقیقاً شمال زحل قرار دارد. یاپتوس با قدر حدود ۱۱، تقریباً یک قدر از کشیدگی شرقی کمنورتر خود روشنتر شده است و با حرکت به سمت غرب به روشنتر شدن ادامه خواهد داد.
حدود دو ساعت پیش از طلوع خورشید، زمانی که زحل به ارتفاع ۲۰ درجه در آسمان شرقی رسیده است، تلسکوپ خود را بیرون بیاورید. پیدا کردن این جهان حلقهدار آسان است، زیرا درخشانترین جرم در این بخش از آسمان است. وقتی روی زحل متمرکز شدید، البته منظومه حلقههای خیرهکننده آن را خواهید دید که گستردگی تقریباً ۴۰ ثانیه قوسی دارند و سیاره را دربرگرفتهاند (اندازه زاویهای خود سیاره ۱۷ ثانیه قوسی است).
درخشانترین قمر زحل، تیتان، باید به راحتی در فاصله حدود ۱.۷ دقیقه قوسی غرب سیاره قابل تشخیص باشد. تتیس، رئا و دیون با قدر ۱۰ نیز قابل مشاهده هستند و نزدیکتر به زحل جمع شدهاند. دیون در غرب زحل قرار دارد، در حالی که رئا و تتیس در شرق سیاره هستند. و دوباره، یاپتوس با قدر ۱۱ در شمال سیاره، حدود ۱.۹ دقیقه قوسی از مرکز آن فاصله دارد.
یاپتوس برای دو یا سه روز آینده در نزدیکی زحل باقی خواهد ماند، بنابراین اگر امروز صبح نتوانستید آن را ببینید، میتوانید فردا یا پسفردا دوباره امتحان کنید.
جمعه ۵ تیر
بیایید این هفته را با بازگشت به آسمان عصر و بررسی پیشرفت عطارد به پایان برسانیم. این سیاره کوچک در غرب به مشتری نزدیکتر شده است، اگرچه روشنایی عطارد روزبهروز در حال کاهش است. امشب، عطارد از قدر ۱.۴ میدرخشد و درست کمتر از ۴ درجه غرب مشتری، در پایین و سمت راست سیاره پرنورتر قرار دارد.
برای دیدن عطارد که ۴۵ دقیقه پس از غروب خورشید فقط ۴ درجه ارتفاع دارد، ممکن است به دوربین دوچشمی یا تلسکوپ نیاز داشته باشید. با تلسکوپ، این جهان سنگی ۱۸٪ روشن و ۱۰ ثانیه قوسی به نظر میرسد. این را با مشتری مقایسه کنید که کاملاً روشن و ۳۲ ثانیه قوسی دیده میشود. همچنین میتوانید زهره را در سمت چپ و بالای این جفت، در نزدیکی مرز شرقی سرطان ببینید. زهره حدود ۷۱٪ روشن و با قطر ظاهری ۱۶ ثانیه قوسی است.
